महाराष्ट्रातील उत्सवांचे अश्लीलीकरण: जर हे आज थांबवले नाही, तर उद्या काय घडणार?

अकल्चरेशन (Acculturation) आणि महाराष्ट्रातील उत्सवांचे अश्लीलीकरण: जर हे आज थांबवले नाही, तर उद्या काय घडणार?

#प्रासंगिक_DrPriya 44

याविषयी नागपंचमीपासून लिहायचे होते, कारण विविध मंडळांच्या स्टेजवरील उत्तेजक नृत्याचे reels एका मागे एक दिसले ज्यामध्ये त्यांचा अभिमान डोकावत होता. काल दहीहंडीच्या कार्यक्रमात याची पुनरावृत्ती झाली.

नागपंचमी किंवा दहीहंडीच्या मंचावर जेव्हा भक्ती आणि संस्कृतीच्या ऐवजी अश्लील गाणी, द्विअर्थी हावभाव आणि महिलांचे अश्लील नृत्य सुरू होते, तेव्हा आपण एका अत्यंत भयंकर सामाजिक आजाराला आमंत्रण देत असतो.

हा बदल अचानक झालेला नाही. यामागे समाजशास्त्रातील एक अत्यंत महत्त्वाची संकल्पना कार्यरत आहे— ‘अकल्चरेशन’ (Acculturation / परसंस्कृतीकरण).

*’अकल्चरेशन’ म्हणजे नक्की काय आणि हे कसं घडतंय?*

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जेव्हा एखादा समाज दुसऱ्या प्रदेशातील चालीरीती, विचार किंवा सवयी सातत्याने पाहतो आणि हळूहळू स्वतःच्या दैनंदिन आयुष्यात आणि संस्कृतीत सामावून घेतो, त्याला ‘अकल्चरेशन’ म्हणतात.

हे असे नाच यापूर्वी बघितले होते. पण महाराष्ट्रात नाही उत्तर भारतातील रिल्समध्ये.
उत्तर भारतातील काही निमशहरी व ग्रामीण भागांत सार्वजनिक मंचांवर ‘ऑर्केस्ट्रा’ किंवा ‘लौंडा नाच’च्या नावाखाली महिलांचे लैंगिक प्रदर्शन घडवणे ही एक सामान्य गोष्ट मानली जाते.
हे ज्या राज्यांमध्ये घडते तिथे स्त्रीचा सामाजिक दर्जा आणि सुरक्षितता किती खालावलेली आहे, हे आपण पाहतो.

दुर्दैवाने, डिजिटल मीडिया आणि स्थानिक आयोजकांच्या माध्यमातून हीच विकृती आज महाराष्ट्रात ‘अकल्चरेशन’ म्हणजे परसंस्कृतीकरणद्वारे रुजवली जात आहे. आपल्या सणांचे मूळ रूप बदलून, उत्तर भारतातील या अश्लील स्टेज-शो संस्कृतीला आपण “आपलं मनोरंजन” म्हणून स्वीकारू लागलो आहोत. पूर्वी जे नाच बघायला जाणाऱ्यांना समाज वेगळ्या नजरेने बघायचा ते उत्तेजक नाच आता धार्मिक समारंभाचा भाग बनले आहेत आणि त्याचा अभिमान देखील वाटू लागला आहे.

*या अश्लीलतेचे खोलवर होणारे दुष्परिणाम*

हे केवळ ‘१० मिनिटांचे मनोरंजन’ नाही. ही एक संपूर्ण साखळी आहे, जी आपल्या समाजाची मानसिकता आतून सडवत आहे:

* १. पुरुषांमधील लैंगिक दमन (Sexual Deprivation) आणि स्त्री शरीराचे वस्तूकरण (Objectification):

   आपल्या समाजात लैंगिकतेभोवती असणारे टॅबू आणि मुला-मुलींमधील परस्पर संवादहीनतेमुळे बहुतांश पुरुष मानसिक व लैंगिकदृष्ट्या ‘उपाशी’ राहतात. जेव्हा मंचावर स्त्रीच्या शरीराचे प्रदर्शन केले जाते, तेव्हा त्यांच्यातील हीच सुप्त विकृती बाहेर येते. यामुळे स्त्रीकडे ‘एक माणूस’ म्हणून पाहण्याऐवजी केवळ ‘पुरुषांच्या मनोरंजनासाठी बनलेली एक वस्तू’ (Object) म्हणून पाहण्याची सवय पुरुषांना जडते.

* २. वयात येणाऱ्या मुलांच्या (Adolescent Boys) मानसिकतेचा बळी:

   सार्वजनिक कार्यक्रमांत लहान मुले आणि किशोरवयीन मुले हजर असतात. जेव्हा ते आपल्या घरातील किंवा समाजातील मोठ्या पुरुषांना अशा नृत्यांवर टाळ्या आणि शिट्ट्या वाजवताना पाहतात, तेव्हा त्यांच्या कोवळ्या मनात एक संदेश पक्का होतो— “स्त्रीचा असा अवमान करणे हे योग्य आणि पुरुषीपणाचे लक्षण आहे.” यामुळे ही मुले भविष्यात स्त्रीचा आदर करणे किंवा ‘संमती’ (Consent) समजून घेणे पूर्णपणे विसरून जातात.

* ३. ‘रेप कल्चर’ (Normalizing Rape Culture) सामान्य होणे:

   मंचावरील स्त्रीवर अश्लील कमेंट्स करणे ही जेव्हा ‘साधी गोष्ट’ मानली जाते, तेव्हा रस्त्यावरून चालणाऱ्या सामान्य स्त्रीची छेड काढणे किंवा तिच्यावर लैंगिक टिप्पणी करणे याबद्दलची सामाजिक संवेदनशीलता बोथट होते. यामुळे महिलांवरील अत्याचारांची तीव्रता आणि गुन्हेगारी प्रवृत्ती वेगाने वाढते.

* ४. राजकारण्यांचा सोयीस्कर फायदा:

   स्थानिक नेते किंवा आयोजक तरुणांना या अश्लीलतेच्या धुंदीत अडकवून ठेवतात. बेरोजगारी, महागाई, शिक्षण आणि आरोग्य यांसारख्या खऱ्या प्रश्नांवर तरुणांनी प्रश्न विचारू नयेत आणि कमी खर्चात आपली व्होट बँक पक्की व्हावी, हाच यामागील राजकीय हेतू असतो.

*जर हे आजच थांबवले नाही, तर उद्या काय घडेल?*

जर आपण एक समाज म्हणून या ‘अकल्चरेशन’ला आणि उत्सवांतील अश्लीलतेला वेळीच आळा घातला नाही, तर येत्या काही वर्षांत खालील गंभीर परिस्थिती निर्माण होईल:

* सार्वजनिक जागा महिलांसाठी कायमच्या असुरक्षित होतील:
कौटुंबिक सण-उत्सव हे महिला आणि मुलींसाठी फिरण्याचे ठिकाण उरणार नाहीत. जिथे मंचावर स्त्रीचे वस्तूकरण होते, तिथला जमाव रस्त्यावरील स्त्रीचा आदर कधीच करणार नाही.

* कौटुंबिक आणि मानसिक आरोग्याचा र्‍हास:
ज्या समाजात पुरुषांना विकृत मनोरंजनाची सवय लागते, तिथे घरात हिंसाचार, संशयास्पद वातावरण आणि नात्यांमधील दुरावा कैक पटीने वाढतो.

* पुढची पिढी पूर्णपणे संवेदनहीन बनेल:
आपल्या मुलांच्या मनात स्त्रीबद्दल आदर उरणार नाही. वाढती लैंगिक गुन्हेगारी ही एका साध्या आणि सामान्य घटनेसारखी पाहिली जाईल.

* लहान मुलींवरील अत्याचारांमध्ये वाढ:
लैंगिक गुन्हे हे सहसा लहान मुलांवर त्यांच्या ओळखीच्या व्यक्तींकडून घडले जातात. लैंगिक भावना चाळवल्या गेल्यानंतर अल्पवयीन मुलांकडून देखील असे गुन्हे घडू शकतात.

*प्रत्येक स्त्रीने आणि सजग नागरिकाने याविरोधात का बोलले पाहिजे?*

“त्या मंचावर नाचणारी स्त्री वेगळी आहे, माझा याच्याशी काय संबंध?” हा विचारच मुळात चुकीचा आहे. मंचावर जेव्हा एका स्त्रीच्या आत्मसन्मानाचा लिलाव होतो, तेव्हा त्याचा अदृश्य फटका रस्त्यावरून चालणाऱ्या, नोकरीला जाणाऱ्या किंवा शाळेत जाणाऱ्या प्रत्येक स्त्रीच्या सुरक्षेला बसत असतो.

हे परसंस्कृतीकरण एकदा झाले की त्यानंतर त्याचा प्रभाव दूर करणे फार अवघड होते. भारतीय योगासनांना परदेशामध्ये स्वीकृती मिळणे हे झाले सकारात्मक परसंस्कृतीकरण. मात्र उत्तर भारतातील स्त्रियांची सुरक्षा कमी करणाऱ्या या अश्लील नृत्यांचा राजरोस स्वीकार हे झाले नकारात्मक परसंस्कृतीकरण.

बहुतांश उत्तर भारतात अंधार पडल्यानंतर स्त्रिया एकट्या घराबाहेर पडू शकत नाहीत. काही ठिकाणी तर दिवसादेखील सोबत एखादा पुरुष नसेल तर बाहेर पडणे धोक्याचे असते.  मात्र महाराष्ट्रामध्ये एकट्या स्त्रीला उशीर झाला तरी आत्तापर्यंत स्त्री सुरक्षित आहे असे समजले जायचे.

आपली छत्रपती शिवाजी महाराजांची आणि समाजसुधारकांची भूमी आहे, जिथे स्त्रीचा सन्मान ही आपली ओळख राहिली आहे. आपल्या सणांमधील हे नकारात्मक परसंस्कृतीकरण आणि अश्लीलता थांबवण्यासाठी आपण एकत्र येऊन आवाज उठवलाच पाहिजे.

तुम्हाला काय वाटतं? आपल्या सार्वजनिक उत्सवांना या विकृतीपासून वाचवण्यासाठी आपण वैयक्तिक आणि सामाजिक पातळीवर पावले उचलली पाहिजेत का? तुमचे विचार कमेंट्समध्ये नक्की सांगा!

डॉ प्रिया प्रभू मिरज
(७/९/२०२६)

टॅग वर क्लिक केल्यास विविध विषयांच्या पोस्ट fb वर वाचता येतील. What’s app channel follow करा आणि माझ्या प्रत्येक पोस्ट न चुकता वाचा.