डिमेन्शियाचा रुग्ण घराबाहेर पडून भटकणे/ हरवणे ही घटना कधीही व कोणाही सोबत घडू शकते .
डिमेंशिया रुग्ण चालता फिरता असेल तर असे घडण्याची शक्यता वाढते . अशी घटना डिमेंशियाच्या सुरुवातीच्या पायऱ्यांवर देखील घडू शकते .
रुग्ण नकळत घराबाहेर पडत असल्याने किंवा बऱ्याचदा स्वभाव हट्टी बनल्यामुळे देखील त्यांच्या अंगावर काही ओळखीची खूण , वस्तू, GPS ट्रॅकर , मोबाईल असेलच असे आपण सांगू शकत नाही .
सोबत काही माहितीपूर्ण लिंक्स देत आहे , त्यानुसार हे टाळण्यासाठी काय करता येऊ शकेल हे समजून घेता येईल.
सोबतचे फोटोज देखील महत्वाची माहिती देणारे आहेत .
अश्या घटना का घडतात ?
डिमेंशिया रुग्णाला स्वतःला विस्मरण आहे याची कल्पना नसते त्यामुळे त्यानुसार ते स्वतःचे वागणे बदलू शकत नाहीत .
काळजीवाहकाने सांगितलेल्या सूचना देखील ते पाळू शकत नाहीत .
डिमेंशिया रुग्ण स्वतःच्या एका वेगळ्या विश्वात जगत असतात. Altered reality म्हणजे त्यांच्या मनात ते तरुण व नोकरदार असू शकतात किंवा शाळेत जाणारे लहान मूल , अर्थात हे डिमेंशियाच्या पुढील पायऱ्यांवर घडते . त्यामुळे ते त्यानुसार वागण्याचा प्रयत्न करत असतात .
किंवा नियमित कामासाठी बाहेर पडणारे उदा. फिरायला जाणारे कधी अचानक घराचा रस्ता विसरून भटकू शकतात .
कधी त्यांना स्वतःच्या कल्पनेतील घरी जायचे असू शकते.
कधी त्यांना काही त्रास जाणवत असतो (उदा. अत्याधिक आवाज) व ती जागा सोडून दूर जायचे असते .
नवीन ठिकाणी गेले असल्यास किंवा गर्दीच्या ठिकाणी ते गोंधळून जाऊन हरवू शकतात.
अश्या कोणत्याही कारणामुळे किंवा कारणाशिवाय देखील डिमेंशिया रुग्ण घर सोडून बाहेर पडतात व त्यानंतर परिस्थितीनुसार कुठेही पोचू शकतात .
याचा धोका काय ?
अभ्यासांवरून असे दिसून आले आहे की हरवलेल्या साधारण ५०% रुग्णांना काहीतरी इजा होते , जी साधी किंवा गंभीर असू शकते .
इतर आजार असतील तर त्यामुळे गुंतागुंत होऊ शकते .
तसेच रस्ते , वाहने , ऊन , थंडी , पाऊस इत्यादी मुळे जसा जसा काळ उलटेल तशी जगण्याची शक्यता कमी होत राहाते . रुग्ण हरवून घराबाहेर पडल्यानंतर २४ तासांमध्ये जगण्याची शक्यता ३३% होते , त्यामुळे तातडीने हालचाली करणे आवश्यक असते .
त्यामुळे रुग्ण भटकण्याचा धोका शक्य तेवढा कमी करण्यासाठी प्रयत्न करायला हवेत . (शेवटी दिलेले लिंक्स / फोटो पहा )
रुग्ण हरवला आहे हे लक्षात आल्यावर काय करावे ?
१. लक्षात आल्यावर तातडीने शोधमोहीम सुरू करावी
२. त्यांची नेहमीची ठिकाणे तसेच ते जाऊ न शकणारी ठिकाणे देखील तपासून पहावीत .
३. या काळात रुग्ण सहसा 2-3 किमी परिसरामध्ये सापडतात असा अनुभव असल्याने हा भाग तपासावा
४. त्यापूर्वी रुग्ण कुठे जाण्याबाबत बोलत असेल उदा. नोकरीचे ठिकाण , नातेवाईक इ. तर त्या मार्गावर तपास करावा .
५. आडोश्याची ठिकाणे पहावीत .
६. अमेरिकेमध्ये केवळ १५ मिनिटे शोध घेतल्यानंतर पोलिसांना कल्पना द्यावी असे निर्देश आहेत . भारतात अजून अशी सिस्टीम विकसित झालेली नाही पण आवश्यकता आहे . पोलिसांची मदत सहसा लवकर घ्यावी.
६. वेळ उलटेल तसे रुग्ण घरापासून अधिकाधिक दूर जाऊ शकतात त्यामुळे शोध घेण्याचा परिसर वाढवावा .
७. सर्व प्रकारच्या सोशल मीडियाचा वापर करावा.
८. दुखपतीची शक्यता असलेने दवाखान्यांमध्येही चौकशी करावी .
९. अशी घटना पूर्वी घडली असल्यास जिथे सापडले तो परिसर देखील तपासावा .
१०. असे दिसून आले आहे की भटकताना रुग्ण ते डावरे आहेत की उजवे (हातांचा वापर ) त्यानुसार वळणे घेत पुढे जाऊ शकतात त्यामुळे प्रथम त्या बाजूचा परिसर तपासता येईल.
याखेरीज अश्या प्रसंगाची पूर्व तयारी म्हणून काही गोष्टी करता येतील.
१. स्पष्ट व समोरून काढलेले असे रुग्णाचे फोटो नियमित पणे काढावेत , कारण वय झाल्यावर झपाट्याने बदल होत असतात . शोध घेताना सर्वांना देण्यासाठी कामी येतील.
२. CCTV वापरत असल्यास गेट मधून कुठे वळले यावरून शोध घेणे थोडे सोपे होईल.
३. घराबाहेर पडताना त्यांच्या अंगावरील कपडे (प्रकार, रंग ) व वस्तू यांची व्यवस्थित माहिती द्यावी , जेणेकरून शोध घेता येईल. त्यासाठी त्यावर लक्ष ठेवायला हवे .
३. GPS चे ब्रेसलेट , GPS वाल्या चपला/बूट अश्या गोष्टी शक्य असल्यास वापराव्या . बाहेर जाताना शक्य असल्यास मोबाईल गळ्यात चेन ने अडकवावा
४. Apple tag आणि jio tag यांचा वापर करता येऊ शकेल पण हे ब्लु टूथ च्या कनेक्शन नुसार काम करतात , त्यामुळे प्रवासात यांचा अधिक फायदा होऊ शकेल . Jio कम्युनिटी च्या मदतीने टॅग ची position समजू शकते .
५.लूटमार होऊ नये म्हणून अंगावर मौल्यवान वस्तू सहसा ठेवू नये (शक्यतो)
६. बाहेर गेल्यावर त्यांना कधी एकटे सोडू नये . तुम्ही दुकानातून बाहेर येईपर्यंत रुग्ण गाडीतून उतरून निघून जाऊ शकतात .
७. जागोजागी सूचना लिहून ठेवाव्यात .
८. डिमेंशियाच्या वरच्या पायऱ्यांवर रुग्णांसाठी सतत काळजीवाहक नेमावा (शक्य असल्यास )
९. रुग्णांसाठी विविध activity चे नियोजन करावे जेणेकरून ते कंटाळणार नाहीत .
डिमेंशिया रुग्ण हरवणे अश्या घटना पूर्णपणे टाळणे अशक्य असले तरी प्रयत्न नक्कीच करू शकतो.
अशी घटना घडल्यावर समूह , समाज म्हणून आपणा सर्वांची जबाबदारी देखील मोठी आहे .
शोधमोहीम आपल्या सहकार्याशिवाय शक्य नाही (रविवारच्या घटनेमध्ये सर्वांनी छान साथ दिल्याने ते आजोबा लवकर सापडले. )
आपल्या परिसरात गोंधळलेली व्यक्ती दिसल्यास चौकशी करावी व पोलिसांना कल्पना द्यावी.
एखादी शोध मोहिम सुरु असल्यास आपल्या परीने अवश्य मदत करावी .
अशी वेळ कोणावर येईल सांगता येत नाही .
तरुण मंडळे स्थानिक शोधमोहिमांमध्ये साहाय्य करू शकतात .
It takes a village to raise a child and it also takes a village to keep an elderly safe .
Let’s do our part ! Let’s keep our elders safe !
#डिमेंशिया_जाणूया_DrPriya 4
#रुग्णशुश्रुषा_सहाय्य_DrPriya 32
(27/06/2023)
मूळ fb पोस्टची link
काही महत्वाच्या लिंक्स
रुग्णाविषयी माहितीची नोंद ठेवायची असल्यास या document चा उपयोग होईल .
https://www.alz.org/help-support/caregiving/stages-behaviors/wandering
Wandering? Or walking about? When people with dementia leave the house unattended.
(Follow the Dr Priya Insights channel on WhatsApp: https://whatsapp.com/channel/0029VbA7LZaJkK7EtKS0ta1J )
Leave a Reply